Η ιστορία και ο θρύλος του IRONMAN της Χαβάης, το Άγιο Δισκοπότηρο του τριάθλου

Όλα ξεκίνησαν στο νησί της Χαβάης για το IRONMAN. Σε μια ηφαιστειακή γη, κάποτε καμένη από τη λάβα, ο σπόρος έπιασε. Ο συνδυασμός τριών αθλημάτων και τριών εξαντλητικών αποστάσεων έδωσε στο τρίαθλο και στην απόσταση IRONMAN τη δική τους αίγλη. Χωρίς περιττά στολίδια, χωρίς υπερβολικούς κανόνες, σε ένα μινιμαλιστικό ύφος. Μέσα στο ελευθεριακό κλίμα της δεκαετίας του ’70 και σχεδόν στα κρυφά, πολύ μακριά από το μεγάλο θέαμα στο οποίο εξελίχθηκε σήμερα το IRONMAN. Η ιδέα των Collins αποδείχθηκε σωστή και το αρχιπέλαγος της Χαβάης ιδανικός τόπος. Σχεδόν 50 χρόνια αργότερα, η φλόγα του IRONMAN συνεχίζει να καίει στις καρδιές εκατοντάδων επαγγελματιών και χιλιάδων ερασιτεχνών τριαθλητών, που ονειρεύονται να πατήσουν κάποτε αυτή τη Γη της Επαγγελίας του τριάθλου. Το Triathlons.com σας ταξιδεύει στην ιστορία του τριάθλου της Χαβάης.

Η ιστορία του σύγχρονου τριάθλου είναι στενά δεμένη με μια ήπειρο, την Αμερική, και με δύο από τις πιο εμβληματικές πολιτείες της στο αμερικανικό όνειρο. Πρώτα η Καλιφόρνια της δεκαετίας του ’70, όπου όλα επιτρέπονταν, μεταξύ άλλων και η ενασχόληση με νέα αθλήματα, κυρίως board sports, αλλά όχι μόνο. Και έπειτα η Χαβάη, η πεντηκοστή και τελευταία πολιτεία που εντάχθηκε στην Ένωση. Στη δυτική ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών και στη μέση του Ειρηνικού γράφτηκε ο θρύλος του τριάθλου. Παιδί των beatniks και της χίπικης Καλιφόρνιας, ο μακρυμάλλης τριαθλητής με το μαγιό και τον αφαλό έξω έζησε την εμπειρία στο έπακρο, άνοιξε δρόμους στον κόσμο των αγωνισμάτων αντοχής και δημιούργησε έναν ξεχωριστό κόσμο, με κώδικες που διαμορφώθηκαν σταδιακά.

Ένας αέρας ελευθερίας φυσά στο τρίαθλο. Εδώ ο Tom Warren στη Χαβάη το 1981

Η Ευρώπη, μετά η Καλιφόρνια και τέλος η Χαβάη

Ενώ η Ευρώπη της Belle Époque είχε δώσει ήδη από τη δεκαετία του 1920 τα πρώτα δείγματα σύνθετων αγωνισμάτων, με συνδυασμούς τρεξίματος, ποδηλασίας, κωπηλασίας και κάποιες φορές κολύμβησης ή κανό, ήταν το νέο κύμα των Καλιφορνέζων αθλητών που εγκαθίδρυσε οριστικά το νέο άθλημα, το τρίαθλο, και ευνόησε την εξάπλωσή του.

Η πρώτη διοργάνωση που ονομάστηκε επίσημα τρίαθλο καταγράφεται στο Σαν Ντιέγκο το 1974, παρότι η σειρά των αγωνισμάτων δεν ήταν η σημερινή, αλλά τρέξιμο, ποδηλασία και κολύμβηση. Αργότερα, ο θρύλος θέλει το σημερινό τρίπτυχο να γεννήθηκε επίσημα σε ένα μπαρ της Χονολουλού, το Le Primo. Αφορμή ήταν μια πρόκληση που έβαλαν μεταξύ τους, πιθανότατα μετά από μερικές μπύρες, πεζοναύτες του US Navy που υπηρετούσαν στο αρχιπέλαγος. Αναρωτήθηκαν ποιος ήταν ο πιο ολοκληρωμένος και πιο δυνατός αθλητής: ο κολυμβητής, ο δρομέας ή ο ποδηλάτης.

Για να λυθεί η διαφωνία, ο διοικητής John Collins, ένας από τους 46 τερματίσαντες του τριάθλου του Σαν Ντιέγκο, πρότεινε ότι ο καλύτερος αθλητής θα μπορούσε να είναι ο νικητής μιας διοργάνωσης που θα συνδύαζε τους τρεις πιο απαιτητικούς αγώνες του αρχιπελάγους:

• Waikiki Roughwater Swim, 3,85 χλμ. κολύμβησης

• Around-Oahu, 185 χλμ. ποδηλασίας

• Μαραθώνιος της Χονολουλού, 42,195 χλμ. τρεξίματος

Η πρώτη διοργάνωση στη Χονολουλού και οι γυναίκες στην εκκίνηση από τη δεύτερη χρονιά

Έτσι γεννήθηκε αυτό που σήμερα ονομάζουμε απόσταση IRONMAN: 3.800 μέτρα κολύμβησης, 180 χιλιόμετρα ποδηλασίας και 42,195 χιλιόμετρα τρεξίματος. Για αυτούς τους πραγματικούς πρωτοπόρους δεν υπήρχαν εκπτώσεις ή ενδιάμεσες αποστάσεις. Από την πρώτη στιγμή, η πρόκληση ήταν στο μέγιστο. Ο Collins απλώς προσάρμοσε τις υπάρχουσες διαδρομές ώστε η εκκίνηση και ο τερματισμός να συμπέσουν στις ακτές του Waikiki. Και πρόσθεσε: «Όποιος τερματίσει πρώτος, θα τον ονομάσουμε άνθρωπο από σίδερο».

Τον Φεβρουάριο του 1978, στη Χονολουλού, στο νησί Oahu, 15 άνδρες δοκίμασαν αυτό το εξαντλητικό τρίπτυχο. Οι 12 τερμάτισαν και ο καθένας πήρε ένα σιδερένιο αγαλματίδιο. Ο Gordon Haller ήταν ο πρώτος που πέρασε τη γραμμή σε 11:46:58, ενώ ο John Collins τερμάτισε σε 17 ώρες. Την επόμενη χρονιά, περισσότεροι από 50 αθλητές επιχείρησαν ξανά την πρόκληση. Ανάμεσά τους ήταν και η πρώτη γυναίκα, η Lyn Lemaire, ποδηλάτρια, η οποία τερμάτισε πέμπτη στη γενική κατάταξη. Σε μια εποχή που οι γυναίκες δεν είχαν ακόμη δικαίωμα συμμετοχής σε αγώνες δρόμου όπως ο μαραθώνιος, το τρίαθλο έδειξε από νωρίς ανοιχτό πνεύμα, υποδεχόμενο φυσικά και τις γυναίκες.

Η εκρηκτική επιτυχία μεταφέρει τον αγώνα στην Kona, στο Big Island

Η απόσταση IRONMAN είχε γεννηθεί και μάλιστα με τον καλύτερο τρόπο. Ένα ρεπορτάζ στο Sports Illustrated και στη συνέχεια η πρώτη τηλεοπτική κάλυψη έφεραν στην εξέλιξη μια απρόσμενη επιτυχία. Με τα χρόνια, το αρχιπέλαγος της Χαβάης έγινε ο τόπος αναφοράς του αθλήματος. Το 1981 η διοργάνωση μεταφέρθηκε από το Oahu στην Kona, για να ανταποκριθεί στη διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση και να προσφέρει στους αθλητές καλύτερες συνθήκες.

Σχεδόν 50 χρόνια αργότερα, χιλιάδες αθλητές επιστρέφουν κάθε φθινόπωρο για να συμμετάσχουν σε αυτό που από το 1990 αποτελεί το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα IRONMAN. Καθ’ όλη τη διάρκεια της σεζόν, περισσότεροι από 100.000 αθλητές διεκδικούν το περίφημο slot τους σε εκατοντάδες αγώνες IRONMAN που διεξάγονται σήμερα σε περίπου 60 χώρες, με έπαθλο την πρόκριση στον τελικό της Χαβάης.

Η Kona, μια μικρή πόλη 12.000 κατοίκων, ζει τότε στον ρυθμό του τριάθλου μία φορά τον χρόνο. Σε αυτή την ηφαιστειακή περιοχή, επίκεντρο σεισμού το 2006 και πληγείσα από την έκρηξη του Kīlauea το 2018, το τρίαθλο ρίζωσε κάτω από τα έκπληκτα βλέμματα των ντόπιων, που έβλεπαν κάθε Οκτώβριο να καταφτάνουν χιλιάδες παράξενοι αθλητές με, αρχικά, ακατάλληλη ενδυμασία. Η τρέλα του IRONMAN είναι αδύνατο να αποφευχθεί κατά τη διάρκεια αυτών των δύο εβδομάδων στην Kona, ειδικά γύρω από το περίφημο Pier. Από τα χαράματα, οι τριαθλητές που παλεύουν με το jet lag δοκιμάζουν τα ζεστά νερά του Ειρηνικού και παίρνουν θάρρος πριν από τον αγώνα της χρονιάς. Ανάμεσα σε σαλάχια, δελφίνια και χελώνες στον κόλπο του Captain Cook, οι περισσότεροι age-groupers ζουν ένα όνειρο κατά την παραμονή τους στη Χαβάη.

Το Pier, το εκκλησάκι, η Queen Kaʻahumanu Highway και το Energy Lab

Την ημέρα του αγώνα, το απελευθερωτικό κανόνι δίνει την εκκίνηση για 3.800 μέτρα κολύμβησης χωρίς wetsuit. Το μυθικό λευκό εκκλησάκι απομακρύνεται όσο περνούν τα μέτρα και τα ρεύματα αλλάζουν. Ακολουθούν 180 χιλιόμετρα ποδηλασίας, με περίπου 1.500 μέτρα θετικής υψομετρικής, το πήγαινε-έλα μέχρι τη Hawi και την επιστροφή, συχνά με κόντρα άνεμο, στην ατελείωτη Queen K. Και μετά έρχεται ο μαραθώνιος, μέσα στην υγρασία και την αποπνικτική ζέστη του Energy Lab, σε αυτό το απέραντο πεδίο λάβας, ή στους μικρούς αλλά εξουθενωτικούς λόφους της Palani Road. Στο τέλος, ένας καυτός τερματισμός στο Pier, με στεφάνια από δάφνη και ιβίσκο ή με τα χρώματα ενός εντυπωσιακού ηλιοβασιλέματος να συνοδεύουν τα τελευταία μέτρα των age-groupers.

Το μυθικό εκκλησάκι που είναι ορατό στην εκκίνηση και επιτηρεί τους συμμετέχοντες

Απίστευτα σενάρια αγώνα και ακόμη κανένας Γάλλος νικητής

Η παραδεισένια όψη του νησιού, σε απόλυτη αντίθεση με την κόλαση που μπορεί να ζήσει κανείς στον αγώνα, αποτελεί θεμελιώδες κομμάτι του μύθου: ονειρεμένο σκηνικό, ξεχωριστή ατμόσφαιρα, άψογο μάρκετινγκ, διαδρομή δυσκολότερη απ’ όσο δείχνει, λόγω των συχνά μεταβαλλόμενων και απαιτητικών καιρικών συνθηκών, και η δεδομένη δραματουργία ενός αγώνα υπεραντοχής. Η ανατριχιαστική άφιξη της Julie Moss το 1982, οι ξαφνικές καταρρεύσεις, οι «αναστάσεις» αθλητών που επέστρεψαν από τις πίσω θέσεις και η προσωπική υπέρβαση όλων δημιούργησαν εικόνες και στιγμές που ανήκουν πλέον στην ιστορία και τη μυθολογία της Χαβάης.

Ο εμβληματικός τερματισμός της Julie Moss το 1982

Το να τρέξεις στην Kona και να περάσεις αυτή τη finish line σημαίνει ότι μπαίνεις στον θρύλο δίπλα στους πρωτοπόρους του αθλήματος, όπως το αμερικανικό Big Four: Dave Scott, Mark Allen, Scott Molina και Scott Tinley. Οι τέσσερις τους κατέκτησαν συνολικά 13 διοργανώσεις στα πρώτα χρόνια του αγώνα και, χάρη στα κατορθώματά τους, έκαναν το τριπλό αγώνισμα γνωστό σε ολόκληρο τον πλανήτη. Σημαίνει επίσης ότι έτρεξες δίπλα σε αστέρες των δεκαετιών του ’90 και του 2000, όπως οι Greg Welch (Αυστραλία), Luc Van Lierde (Βέλγιο), Thomas Hellriegel (Γερμανία), Peter Reid (Καναδάς), Tim de Boom (Ηνωμένες Πολιτείες) και Normann Stadler (Γερμανία).

Σημαίνει να ξαναζήσεις τη συγκλονιστική χειραψία, στη μέση του μαραθωνίου το 2010, ανάμεσα στον Αυστραλό Chris McCormack και τον Γερμανό Andreas Raelert, ο οποίος άφησε τον πρώτο να φτάσει στη δεύτερη νίκη του, σε ένα στιγμιότυπο που συμβόλισε την κυριαρχία του Νότιου Ημισφαιρίου.

Σημαίνει να παρακολουθείς από μακριά τη γερμανική κυριαρχία της περιόδου 2014-2019, όταν οι Patrick Lange, Jan Frodeno και Sebastian Kienle θριάμβευσαν διαδοχικά, αλλά και την εμφάνιση μιας νέας γενιάς Νορβηγών τριαθλητών, που μπορεί να κυριαρχήσει ξανά.

Σημαίνει επίσης να αναγνωρίζεις την εκρηκτική πρόοδο των γυναικών αθλητριών. Από τη Ζιμπαμπουανή Paula Newby Fraser μέχρι τις Ελβετίδες Natascha Badmann και Daniela Ryf, με ενδιάμεσες τις Βρετανίδα Chrissie Wellington, την Αυστραλή Mirinda Carfrae και τη Lucy Charles-Barclay, οι γυναίκες μείωσαν διαρκώς την απόσταση από τους άνδρες συναθλητές τους.

Και μένει το ερώτημα: πότε θα γράψει ένας Γάλλος αθλητής το όνομά του στη λίστα των νικητών; Ο Sam Laidlow, δεύτερος στην Kona το 2022, δείχνει να έχει τις περισσότερες πιθανότητες να πετύχει εκεί όπου απέτυχαν οι προηγούμενοι κορυφαίοι Γάλλοι, όπως οι Patrick Vernay, Cyrille Viennot, François Chabaud, Isabelle Mouthon, René Rovera και Yves Cordier: να ανέβει στο ψηλότερο σκαλί του βάθρου στη Χαβάη. Έχει ήδη το ψυχολογικό πλεονέκτημα ότι το 2023 έγινε ο πρώτος Γάλλος παγκόσμιος πρωταθλητής IRONMAN. Μόνο που εκείνος ο τίτλος ήρθε στη Νίκαια.

Sam Laidlow, σε πρώτο πλάνο, δεύτερος το 2022 και κορυφαίος Γάλλος μέχρι σήμερα

Μια διοργάνωση σχεδόν θύμα της επιτυχίας της

Ως έμπειροι επιχειρηματίες, οι επικεφαλής του IRONMAN, μιας πλέον εμπορικά πανίσχυρης μάρκας, θέλησαν να κάνουν το όνειρο της Χαβάης πιο προσιτό. Μέσα σε λίγα χρόνια, ο αριθμός των προκριθέντων για τον τελικό της Kona αυξήθηκε από 1.700 σε 2.300. Αυτό έφερε, μεταξύ άλλων, προβλήματα drafting και έθεσε υπό αμφισβήτηση την ισονομία του αγώνα. Οι εκκινήσεις σε κύματα, που εφαρμόστηκαν το 2019, περιόρισαν το φαινόμενο. Εξαφάνισαν όμως τη μαζική εκκίνηση, τόσο συμβολική για ένα άθλημα όπου ο πρωταθλητής και ο ερασιτέχνης μπορούσαν να ξεκινούν δίπλα δίπλα στον ίδιο αγώνα. Η αύξηση των συμμετοχών οδήγησε επίσης, από το 2019, στη διεξαγωγή του γυναικείου αγώνα το Σάββατο και του ανδρικού την Κυριακή, εντείνοντας τις ανάγκες και τα προβλήματα υποδομής στη μικρή πόλη της Χαβάης.

Ο υπερπληθυσμός στην Kona την εβδομάδα πριν από τον αγώνα απείλησε τη βιωσιμότητα της διοργάνωσης και πλήγωσε την εικόνα της. Γι’ αυτό το 2023 αποφασίστηκε η εναλλαγή του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος IRONMAN ανάμεσα στη Νίκαια της Γαλλίας και την Kona, μαζί με την εναλλαγή των αγώνων ανδρών και γυναικών από χρονιά σε χρονιά. Μια ιδέα που η κοινότητα θεώρησε παράλογη και τελικά κράτησε μόνο από το 2023 έως το 2025.

Για τη διοργάνωση του 2026, το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα IRONMAN επιστρέφει στον τόπο γέννησης και προορισμού του, την Kona, και στην αρχική του μορφή: ένας ενιαίος αγώνας για άνδρες και γυναίκες, με έως 3.000 συμμετέχοντες. Μια επιστροφή στις ρίζες που χαιρετίζεται από ολόκληρη την κοινότητα του τριάθλου.

Το παλμαρέ του IRONMAN της Χαβάης

Από τον Gordon Haller το 1978 μέχρι τους σύγχρονους πρωταθλητές, η Kona αποτέλεσε το σκηνικό μιας από τις πιο λαμπρές ιστορίες του αθλήματος. Dave Scott, Mark Allen, Paula Newby-Fraser, Natascha Badmann, Jan Frodeno, Daniela Ryf και πολλοί ακόμη έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους σε αυτή τη θρυλική διαδρομή. Η λίστα των νικητών αποτελεί, ουσιαστικά, μια σύντομη ιστορία του παγκόσμιου τριάθλου.