Η μεγάλη ιστορία του τριάθλου στη Νίκαια

Σε λίγες ημέρες, η Νίκαια θα φιλοξενήσει το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα τριάθλου IRONMAN 70.3. Μια αφορμή για να ξαναδούμε τους ισχυρούς δεσμούς της πόλης με το τρίαθλο, σε μια ιστορία που κρατά σχεδόν 45 χρόνια.

Αν η Αμερική έχει το μυθικό της τρίαθλο στη Χαβάη, η Ευρώπη θα έχει το δικό της στη Νίκαια. Το 1982, το τρίαθλο μπήκε στην ιστορία της πόλης ακριβώς για να ανταγωνιστεί τον αγώνα της Χαβάης. Και ήταν μια αναποδιά της τύχης που μετέτρεψε τη Νίκαια σε προπύργιο του γαλλικού και του παγκόσμιου τριάθλου. Όλα ξεκίνησαν από την επιμονή ενός ανθρώπου, του Αμερικανού Mark McCormack. Δικηγόρος, μάνατζερ επαγγελματιών αθλητών, κυρίως στο γκολφ και το τένις, πολυγραφότατος συγγραφέας, ο δραστήριος McCormack ήταν επίσης ο ιδρυτής μιας από τις μεγαλύτερες εταιρείες αθλητικού μάρκετινγκ στον κόσμο, της IMG (International Management Group).

Όπως πολλοί συμπατριώτες του, ο McCormack έπεσε το 1982 πάνω στις συγκλονιστικές εικόνες της Julie Moss να τερματίζει έρποντας στη Χαβάη. Ο ατρόμητος Αμερικανός επιχειρηματίας διέκρινε εκεί όλα τα συστατικά μιας νέας περιπέτειας της σύγχρονης εποχής. Έσπευσε έτσι να αντιγράψει το μοντέλο του Ironman της Χαβάης στην Ευρώπη, να κερδίσει τη Γηραιά Ήπειρο και να εξαγάγει μια συνταγή που είχε ήδη επιτυχία στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Ένα σχέδιο που αρχικά προοριζόταν για το Μονακό

Η τοποθεσία είχε ήδη επιλεγεί: θα ήταν το Μονακό. Ο ξαφνικός θάνατος όμως της πριγκίπισσας Γκρέις τίναξε στον αέρα το σχέδιο για τη διοργάνωση στο Πριγκιπάτο. Ο McCormack δεν ήθελε να χάσει χρόνο στη μονομαχία του με τη Χαβάη και βρήκε γρήγορα νέο τόπο για το τρίαθλο μεγάλης απόστασης: τη Νίκαια, τον Κόλπο των Αγγέλων, την ενδοχώρα της και την Promenade des Anglais.

Μέχρι τότε, το τρίαθλο μεγάλης απόστασης ήταν σχεδόν ανύπαρκτο στην Ευρώπη. Υπήρξε βέβαια ένας αγώνας μεγάλης απόστασης (2/200/20) στο Πλζεν της τότε Τσεχοσλοβακίας το 1980, καθώς και άλλες απόπειρες στην Ολλανδία, την Ουγγαρία, τη Δυτική και την Ανατολική Γερμανία το 1981. Καμία τοποθεσία όμως δεν διέθετε τα πλεονεκτήματα της Κυανής Ακτής και της Νίκαιας, ενώ κανένας διοργανωτής δεν είχε τη δύναμη ή τα μέσα του McCormack.

57 πρωτοπόροι στην πρώτη διοργάνωση

Έτσι, στις 20 Νοεμβρίου 1982 διεξήχθη το πρώτο διεθνές τρίαθλο μεγάλης απόστασης στη Γαλλία: 1.500 μ. κολύμβηση στη Μεσόγειο, 100 χλμ. ποδηλασίας στην ενδοχώρα και 42,2 χλμ. τρέξιμο. Πενήντα επτά «τρελοί» ξεκίνησαν με το μαγιό τους από τον Κόλπο των Αγγέλων, σε νερό θερμοκρασίας 14°C. Ανάμεσά τους βρίσκονταν εννέα Γάλλοι και μία Γαλλίδα, η Majo Bouteleux.

Σαράντα έφτασαν στη γραμμή τερματισμού, ενώ 17 εγκατέλειψαν, με επτά από αυτούς να καταλήγουν στο νοσοκομείο. Ακόμη και ο John Howard, νικητής στη Χαβάη το 1981, «βούλιαξε» στην κολύμβηση και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει.

Μετά τα 1.500 μέτρα κολύμβησης, ο Άγγλος Flagerty βγήκε πρώτος από το νερό. Στην ποδηλασία τον προσπέρασε γρήγορα ο Ολλανδός Axel Koenders, ο οποίος κράτησε την αγωνία ζωντανή σε όλη τη διαδρομή των 100 χιλιομέτρων. Ο μαραθώνιος όμως αποδείχθηκε υπερβολικός για τις δυνάμεις του.

Κάποιος Mark Allen, Αμερικανός, τον προσπέρασε, ακολουθούμενος από τους συμπατριώτες του Scott Molina, Scott Tinley, Jeff Tinley και μερικούς ακόμη. Ο Allen κέρδισε την παρθενική διοργάνωση σε 6:33:52. Πρώτος Ευρωπαίος ήταν ο Ολλανδός Jim Koster, που τερμάτισε έβδομος. Πρώτος Γάλλος ήταν ο Jean-Paul Theulin, 15ος σε 8:14:12. Η Majo Bouteleux, η πρώτη Γαλλίδα τριαθλήτρια, ολοκλήρωσε τον αγώνα σε 10:41:37.

Ένα άθλημα που έγινε γνωστό χάρη σε ρεπορτάζ του Antenne 2

Έναν μήνα αργότερα, το Antenne 2 μετέδωσε το «Ταξίδι μέχρι τα όρια του πόνου». Ελάχιστοι τηλεθεατές δεν είδαν το ρεπορτάζ. Οι κριτικές ήταν συχνά καυστικές, όπως εκείνη του Jacques Belin από το Télérama, που έγραψε: «Πρόκειται πιθανότατα και για ρεκόρ κακού γούστου» ή «Όταν προσπαθείς υπερβολικά να αποδείξεις κάτι, κινδυνεύεις να πετύχεις το αντίθετο από τον στόχο σου».

Η υποδοχή ήταν μάλλον ψυχρή, όμως δεν σταμάτησε τον McCormack. Στην κούρσα για την επικράτηση απέναντι στη Χαβάη, ο Αμερικανός έβαζε όλο και περισσότερα μέσα. Το 1983 άλλαξε τη μορφή του αγώνα, που έγινε 4/120/32, μετέφερε την ημερομηνία στον Σεπτέμβριο και θέσπισε χρηματικά έπαθλα για να προσελκύσει τους κορυφαίους. Την επόμενη χρονιά, περισσότεροι από 400 αθλητές συνωστίστηκαν στη Νίκαια.

Το 1985, τα χρηματικά έπαθλα αυξήθηκαν ξανά, με 10.000 δολάρια μεταξύ άλλων για τον νικητή, ενώ μοιράστηκαν και μπόνους συμμετοχής. Τα ανταγωνιστικά τηλεοπτικά δίκτυα ABC, που υποστήριζε τη Χαβάη, και CBS, που τάχθηκε στο πλευρό του McCormack, αναμετρήθηκαν με όπλο τα δολάρια.

Όλα επιτρέπονταν για να συγκεντρωθεί το πιο δυνατό πεδίο συμμετοχών και να εξασφαλιστεί η μεγαλύτερη δυνατή προβολή. Η διοργάνωση του 1985 μεταφέρθηκε στον Οκτώβριο, τον ίδιο μήνα με τη Χαβάη. Έτσι, ο ένας ή ο άλλος αγώνας στερήθηκε ορισμένους από τους κορυφαίους αθλητές. Εκείνη τη χρονιά, η Νίκαια προσέλκυσε πιθανότατα το πιο εντυπωσιακό πεδίο συμμετοχών της, με το αμερικανικό Big Four, τον ντόπιο Yves Cordier και τον κορυφαίο Ευρωπαίο της εποχής, τον Rob Barel.

Στις γυναίκες συμμετείχαν οι Βορειοαμερικανίδες Erin Baker, Silviane Puntous και Paula Newby Fraser. Το κοινό μπορούσε να πλησιάσει από κοντά όλα αυτά τα αστέρια. Το τρίαθλο της Νίκαιας απέκτησε φήμη και η δημοτικότητά του μεγάλωσε.

Ο Yves Cordier προσπεράστηκε 800 μ. πριν από τον τερματισμό, το 1992

Το 1986 ξεπεράστηκε το όριο των 1.000 εκκινούντων. Για καλό και για κακό. Στο νερό, εκτός από τους 20 πρώτους, σχεδόν όλοι έκοβαν δρόμο. Στην ποδηλασία, ο δρόμος δεν ήταν κλειστός. Η μεγάλη πλειονότητα των αθλητών ανέβαινε τα col σε γκρουπ. Ήταν αδύνατο να τιμωρηθούν τόσοι παραβάτες. Αηδιασμένοι από το μαζικό drafting, πολλοί εγκατέλειψαν τη διοργάνωση στο τρέξιμο. Το τίμημα της επιτυχίας;

Η αποτυχία αυτή ξεχάστηκε γρήγορα και οι διοργανωτές διόρθωσαν τα κακώς κείμενα στις επόμενες εκδόσεις. Το 1987, ο Hervé Niquet έγινε ο πρώτος Γάλλος που ανέβηκε στο βάθρο, στην τρίτη θέση. Την επόμενη χρονιά, ο Rob Barel έγινε ο πρώτος Ευρωπαίος που κέρδισε στη Νίκαια. Ο Mark Allen απουσίαζε, μια καθοριστική λεπτομέρεια.

Το 1992, ο Mark Allen προσπερνά τον Yves Cordier στο τελευταίο χιλιόμετρο και κερδίζει

Το 1991 ήρθε το πρώτο βάθρο του Yves Cordier, του φιλόδοξου ντόπιου αθλητή. Την επόμενη χρονιά όλοι πίστευαν ότι θα γινόταν ο πρώτος Γάλλος νικητής στη Νίκαια. Στο τέλος της ποδηλασίας είχε προβάδισμα 4:50 από τον Barel και εννέα λεπτά από τον Allen. Συνοδευόμενος από όλες τις τηλεοπτικές μοτοσικλέτες στο σκέλος του τρεξίματος από τη Νίκαια προς την Αντίμπ και πίσω, ο Cordier αποτελούσε ιδανικό στόχο για τον Allen. Ο Αμερικανός ροκάνιζε σταδιακά τη διαφορά και τελικά προσπέρασε και «σταύρωσε» τον Cordier 800 μέτρα πριν από τη γραμμή τερματισμού.

Mark Allen, 10 νίκες στο ενεργητικό του

Χρειάστηκαν ακόμη δέκα χρόνια, μέχρι τη νίκη του Gilles Reboul το 2001, για να θριαμβεύσει Γάλλος στον ανδρικό αγώνα. Στο μεταξύ, η Isabelle Mouthon έσωσε την τιμή της Γαλλίας, κερδίζοντας στις γυναίκες το 1993. Εκείνη τη χρονιά, ο Mark Allen κατέκτησε τον 10ο και τελευταίο τίτλο του στη Νίκαια. Ο McCormack, αφού πέτυχε τον στόχο του να δημιουργήσει μια παγκόσμια διοργάνωση στη Νίκαια, αποχώρησε. Ήταν το τέλος των ξέφρενων χρόνων.

Isabelle Mouthon, νικήτρια το 1993 και παγκόσμια πρωταθλήτρια μεγάλης απόστασης στο ίδιο μέρος έναν χρόνο αργότερα.

Ο αγώνας περνά στη γαλλική ομοσπονδία τριάθλου

Η γαλλική ομοσπονδία τριάθλου και ο Δήμος της Νίκαιας ανέλαβαν τα ηνία της διοργάνωσης. Οι δημόσιοι και ομοσπονδιακοί φορείς δεν διέθεταν ούτε τα μέσα ούτε τη δύναμη στο μάρκετινγκ του αμερικανικού ιδιωτικού ομίλου. Η λαϊκή απήχηση παρέμενε ισχυρή, όμως ο αγώνας έχανε την αίγλη του μεταξύ των κορυφαίων αθλητών. Η διοργάνωση ανέλαβε αρκετές φορές το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα μεγάλης απόστασης της ITU, γεγονός που περιόρισε τις απώλειες. Η δεκαετία του 2000 έφερε τη «γαλλοποίηση» του αγώνα, με την πολύ δυνατή γαλλική ομάδα μεγάλης απόστασης να πρωταγωνιστεί. Οι François Chabaud, Gilles Reboul, Hervé Faure, Cyrille Neveu και Julien Loy έλαμπαν. Μετά από 11 διοργανώσεις, η FFTRI παρέδωσε τη σκυτάλη.

Ο Gilles Reboul, πρώτος Γάλλος νικητής στη Νίκαια το 2001

Η IRONMAN παίρνει τη σκυτάλη το 2005

Το 2005, ο Yves Cordier, πλέον επικεφαλής της IRONMAN France, πήρε τη σκυτάλη. Το brand Ironman, η τεχνογνωσία της εταιρείας και η γνώση του χώρου από τον Cordier έδωσαν νέα λάμψη στον αγώνα. Οι εγγραφές εξαντλούνταν μήνες πριν από την εκκίνηση. Σχεδόν 3.000 τριαθλητές ήθελαν να δοκιμάσουν τη διαδρομή, που θεωρείται μία από τις ομορφότερες του Ironman. Η συνήθως ήρεμη θάλασσα τα ξημερώματα, το col d’Eze, η καυτή άσφαλτος της Promenade για έναν ατελείωτο μαραθώνιο, όλα αυτά τα συστατικά συντηρούν τον μύθο. Με τη μεταφορά του στον Ιούνιο, ο αγώνας έγινε κορυφαίο ραντεβού του καλοκαιριού. Και ταυτόχρονα προνόμιο τριαθλητών ειδικά προετοιμασμένων γι’ αυτή τη διαδρομή.

Διαδρομή για ειδικούς

Ο Ισπανός Marcel Zamora, πεντάκις νικητής, έβρισκε σε αυτή την ανηφορική διαδρομή όλα τα απαραίτητα για μια τελευταία πρόβα πριν από το Embrun. Ο Βέλγος Frederik Van Lierde, επίσης πεντάκις νικητής, απολάμβανε το ανάγλυφο της ενδοχώρας, όπως και η συμπατριώτισσά του Tine Deckers με τις πέντε νίκες. Ο ανταγωνισμός με το Ironman της Φρανκφούρτης τον Ιούλιο ή με το Roth, επίσης τον Ιούλιο, καθώς και η δυσκολία της διαδρομής, πιθανότατα στέρησαν από τη Νίκαια ακόμη πιο δυνατές συμμετοχές. Τα αστέρια του Ironman έγιναν σπάνιο θέαμα στη Νίκαια. Οι κορυφαίοι δεν την επέλεγαν πλέον όπως στα ένδοξα χρόνια. Ήταν μάλλον υπερβολικά ριψοκίνδυνο.

Όλα αυτά μέχρι η IRONMAN να θεσπίσει, από το 2023, εναλλαγή για τη διοργάνωση του μεγάλου παγκόσμιου τελικού της. Μια απόφαση που σκανδάλισε τους παραδοσιακούς και έφερε ξανά στο προσκήνιο την αντιπαλότητα Νίκαιας και Χαβάης. Μια χρονιά είναι η σειρά της Νίκαιας να φιλοξενήσει το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα IRONMAN και την επόμενη η σειρά της Kona στη Χαβάη. Έτσι, κάθε δύο χρόνια, οι μεγαλύτεροι πρωταθλητές της απόστασης queen έρχονται στη Νίκαια. Το 2023, οι κάτοικοι της πόλης είχαν την ευκαιρία να δουν τον Sam Laidlow, τον πρώτο Γάλλο παγκόσμιο πρωταθλητή IRONMAN.

Ο Sam Laidlow, πρώτος Γάλλος παγκόσμιος πρωταθλητής IRONMAN, στη Νίκαια το 2023

Τέλος της εναλλαγής με τη Χαβάη και μεταφορά των αγώνων στον Σεπτέμβριο

Τον Απρίλιο του 2025, η IRONMAN υπέκυψε στις επιθυμίες της κοινότητας και αποφάσισε να τερματίσει την εναλλαγή μετά το 2026. Η Kona ανακτά οριστικά τα δικαιώματα του τελικού IRONMAN, ο οποίος θα συγκεντρώνει ξανά άνδρες και γυναίκες στη Χαβάη, στα τέλη Οκτωβρίου.

Η εκλογή του νέου δημάρχου Eric Ciotti τον Μάρτιο του 2026 αλλάζει επίσης τα δεδομένα: ενώ αρχικά προβλέπονταν για το 2026, το 2028 και το 2030, το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα IRONMAN 70.3 θα διεξαχθεί τελικά μόνο το 2026. Οι παραδοσιακοί αγώνες του IRONMAN στη Νίκαια μεταφέρονται πλέον στον Σεπτέμβριο, αντί για τον Ιούνιο, έως το 2029, ώστε να αποσυμφορηθούν το κέντρο της πόλης και η ενδοχώρα κατά την καλοκαιρινή περίοδο.

Ωστόσο, στην καρδιά των τριαθλητών, η Νίκαια θα παραμείνει για πάντα Νίκαια. Ένας φάρος πλέον στο πυκνό ημερολόγιο του τριάθλου μεγάλης απόστασης. Με μια Ιστορία, πολλές ιστορίες, ακτινοβολία και φήμη που δεν συγκρίνονται.

Η μεγάλη ιστορία του τριάθλου στη Νίκαια

Περισσότερα άρθρα